Samarkand

Geen stad in Centraal-Azië spreekt zo tot de verbeelding als Samarkand. Alexander de Grote veroverde haar, Timoer maakte er de hoofdstad van zijn wereldrijk van, en de karavaanhandel bracht eeuwenlang rijkdom die je vandaag nog terugziet in goudglanzende koepels en metershoge tegelportalen. Samarkand is groter en moderner dan Boechara of Chiva: de monumenten liggen verspreid door een levendige stad van een half miljoen inwoners.

Van Afrosiab tot 1868

Samarkand begon niet waar je nu loopt, maar op de kale heuvels van Afrosiab ten noorden van de oude stad. Daar lag de Sogdische handelsstad die Alexander de Grote in 329 v.Chr. innam. In 1220 verwoestte Dzjengis Khan die stad zo grondig dat de irrigatie het begaf en de bewoners naar het lagere terrein trokken. Vanaf 1370 maakte Timoer Samarkand tot hoofdstad van zijn rijk en liet hij ambachtslieden uit veroverde gebieden — Perzië, Syrië, Anatolië, India — hierheen deporteren om zijn moskeeën en graven te bouwen. Na de Timoeriden verschoof de macht naar Boechara en raakte de stad in verval; in de achttiende eeuw stond ze tijdelijk vrijwel leeg. In 1868 namen Russische troepen Samarkand in en verrees er een Europese wijk naast de oude. Meer achtergrond bij Timoer en de geschiedenis van Oezbekistan.

Bezienswaardigheden

• Registan — het beroemdste plein van de zijderoute, omsloten door drie medresses. Kom bij opening (rustig) én rond zonsondergang (mooiste licht).
• Shah-i-Zinda — een steegje van mausolea met het fijnste tegelwerk van het land. Voor velen het hoogtepunt van hun reis.
• Gur-Emir — het mausoleum van Timoer, met een interieur van bladgoud en lapis lazuli.
• Bibi-Khanum — de kolossale vrijdagmoskee die Timoer liet bouwen na zijn veldtocht naar India, naast de levendige Siyob-bazaar.
• Observatorium van Ulugh Beg — restant van de sterrenwacht waarmee Timoers kleinzoon in de 15e eeuw de sterrenhemel nauwkeuriger in kaart bracht dan wie ook vóór hem.

Twee of drie dagen in Samarkand

Twee volle dagen dekken de kern, een derde dag maakt het af.

• Dag 1 — vroeg naar Shah-i-Zinda, als de steeg nog leeg is, en daarna het Afrosiab-museum op vijf minuten lopen. Vervolgens de Bibi-Khanum-moskee met de Siyob-bazaar ernaast voor de lunch. Eind van de middag het Registan, en na het donker terug voor de verlichting.
• Dag 2 — begin bij het observatorium van Ulugh Beg in het noorden, loop 's middags naar Gur-Emir en laat de rest van de dag vallen op de boulevard ertussen.
• Dag 3 — kies: de papiermolen Koni Ghil, een wijnproeverij, of de dagtrip over de bergpas naar Sjachrisabz.

Hoe je er komt

Samarkand ligt aan de hoofdlijn van de sneltrein Afrosiyob: ruim twee uur vanaf Tasjkent, anderhalf uur naar Boechara. Het station ligt een kilometer of vijf ten zuidwesten van het centrum, een korte taxirit. Bekijk voor je bezoek ook de beste reistijd — in juli en augustus loopt het kwik hier regelmatig boven de 38 graden.

Praktisch ter plaatse

Er is geen stadspas: je koopt per monument een los kaartje, doorgaans tussen de 30.000 en 65.000 som, circa € 2,50 tot € 5. Voor een statief of een professionele shoot vragen bewakers soms een toeslag; met telefoon of camera fotograferen zit in de prijs. De meeste complexen openen rond acht uur en sluiten bij het invallen van de avond, waarbij de kassa eerder dichtgaat dan de poort. De afstanden zijn de grootste verrassing: het Registan en Gur-Emir liggen op tien minuten lopen van elkaar, maar Shah-i-Zinda en het observatorium liggen kilometers noordelijker en die loop je in de zomerhitte niet. Yandex Go werkt goed voor die korte ritten, meestal 15.000 tot 25.000 som. Neem biljetten mee, zie geld en valuta. Bij Shah-i-Zinda, waar mensen bidden, houd je schouders en knieën bedekt en doen vrouwen boven een hoofddoek om.

Waar je slaapt en eet

De meeste reizigers slapen in de oude stad tussen het Registan en Gur-Emir, op loopafstand van de avondverlichting, of iets goedkoper in een familiepension aan de kant van de bazaar. Welke wijk bij je past en wat je per prijsklasse krijgt, staat bij overnachten in Samarkand. Eten doe je hier vroeg: keukens sluiten eerder dan je gewend bent. Voor plov ga je 's middags, niet 's avonds, want dan is de ketel leeg. Terrassen met zicht op de monumenten, theehuizen en plov-adressen vind je bij uit eten in Samarkand.

Dagtrips vanuit Samarkand

• Sjachrisabz — anderhalf uur rijden over de Takhtakaracha-pas, met uitzicht en meloenkraampjes onderweg. Doel is de ruïne van Ak-Saray, Timoers eigen paleis.
• Koni Ghil — een kwartier rijden naar het oosten, waar zijdepapier van moerbeibast wordt geschept. Een halve ochtend.
• Kyzylkum — drie uur richting Nurata en het Aydarkul-meer voor een joertnacht. Dit is een overnachting, geen dagtrip, en past goed op de weg naar Boechara.
• Wijnproeverij — in de stad zelf, een halfuur proeven in de oudste wijnmakerij van Centraal-Azië.

Combineren

Vrijwel iedereen combineert Samarkand met Boechara en Tasjkent. Over de bergpas ligt Sjachrisabz, de geboortestad van Timoer — een mooie dagtrip. Richting Boechara kun je overnachten in een joertkamp in de Kyzylkum-woestijn.