Chiva

Chiva is de meest complete oude stad van Centraal-Azië: een volledig ommuurde vesting van leem, Itchan Kala, waar je binnen tien minuten van poort naar poort loopt maar dagen kunt dwalen. Ooit was dit de laatste halte voor karavanen vóór de woestijnoversteek naar Perzië — en berucht om zijn slavenmarkt. Vandaag is het een openluchtmuseum waar mensen nog gewoon wonen.

Van oase-kanaat tot werelderfgoed

Chiva ligt in Chorezm, de oasestreek langs de benedenloop van de Amu Darja, al in de oudheid bevloeid en bewoond. Vanaf de zeventiende eeuw was de stad de hoofdstad van het kanaat Chiva, een van de drie kanaten van de regio. Voor karavanen was Chiva de laatste halte voor de woestijnoversteek naar Perzië, en tegelijk de plek van de beruchte slavenmarkt bij de oostpoort, waar door Turkmeense ruiters buitgemaakte Russen werden verhandeld. In 1873 onderwierp het Russische leger het kanaat; het bleef als vazalstaat bestaan tot het in 1920 plaatsmaakte voor de Chorezmische Volksrepubliek, die in 1924 opging in Oezbekistan. In 1990 werd Itchan Kala het eerste Oezbeekse UNESCO-werelderfgoed. Achtergrond lees je bij de geschiedenis van Oezbekistan en de zijderoute.

Bezienswaardigheden

• Kalta Minor — de gedrongen, volledig betegelde minaret die nooit werd afgebouwd; het icoon van de stad.
• Kunya Ark — de citadel van de khans, met een uitkijktoren voor zonsondergang boven de daken.
• Tash Hauli-paleis — harem en ontvangsthoven met houtgesneden zuilen en majolica van de bovenste plank.
• Juma-moskee — een woud van 213 houten zuilen, sommige meer dan duizend jaar oud.
• Islom Xoja-minaret — de hoogste van de stad; wie de klim aandurft, krijgt het beste uitzicht over Itchan Kala.

Eén dag en twee dagen Chiva

Itchan Kala is klein genoeg om in één dag te belopen. De tweede dag gaat niet over méér monumenten, maar over de uren waarop de stad weer van de bewoners is.

Dag 1

Koop bij de westpoort het verzamelticket en werk Itchan Kala van west naar oost af: de Kalta Minor, de Kunya Ark met het uitzichtbastion, de Juma-moskee met haar zuilenwoud en het Tash Hauli-paleis. Lunch in een chaikhana in een zijstraat; tussen tien en vier staat de hoofdas vol dagbussen. Sluit af op een dakterras wanneer de poorten worden uitgelicht.

Dag 2

Sta voor achten op en loop dezelfde straten leeg. Klim daarna de Islom Xoja-minaret op, maak een lus door de noordelijke woonwijken en houd de middag vrij voor Dishan Kala buiten de muren of voor de vestingen van Chorezm. Die stille dagdelen krijg je alleen als je binnen de muren slaapt; zie hotels in Chiva.

Praktisch ter plaatse

Voor Itchan Kala koop je één verzamelticket dat twee dagen geldig is en de meeste musea dekt. Slaap bínnen de muren: 's avonds, als de bussen vertrokken zijn, heb je de verlichte steegjes vrijwel voor jezelf. Chiva heeft sinds enkele jaren een eigen treinstation; vanaf Boechara rijdt een dagtrein (±6 uur). Sneller is vliegen op Oergentsj, op een half uur rijden — handig als begin- of eindpunt van je route.

Wat het ticket wel en niet dekt

Reken voor het combinatieticket op een ordegrootte van 150.000 som, circa € 11 tot 13. De beklimming van de Islom Xoja-minaret en het uitzichtpunt op de Kunya Ark vallen er doorgaans buiten en betaal je apart bij de ingang, elk voor een paar euro. De ommuurde stad zelf kost niets.

Te voet over de kasseien

Alles ligt op loopafstand — van poort tot poort is het tien minuten — en binnen de muren rijden geen auto's. De straten liggen vol ongelijke kasseien: rolkoffers hobbelen zwaar, en voor wie slecht ter been is of met een rolstoel reist is dat het grootste obstakel. Laat je bagage bij de poort afzetten.

Hitte, vorst en contant geld

In juli en augustus loopt de temperatuur boven de 40 graden en is de middag onbruikbaar; in januari vriest het. Oude guesthouses zijn sfeervol maar niet altijd goed verwarmd: vraag er in de winter naar. Pin bij aankomst in Oergentsj: binnen de muren zijn geldautomaten schaars en veel kleine adressen nemen alleen contant som. Zie ook de beste reistijd.

Dishan Kala en daarbuiten

Buiten de vestingmuur ligt Dishan Kala, de buitenstad waar de khans in de negentiende eeuw hun paleizen bouwden en waar het gewone Chiva woont. Het bekendste adres is de Nurullaboy-residentie, een paleis van de laatste khans met een ontvangstzaal vol Russisch parket, tegelkachels en kroonluchters: een Europees intermezzo op tien minuten lopen van de leemmuur. Aan de zuidwestkant kun je een stuk over de stadsmuur lopen. Verder westwaarts liggen de vestingen van Chorezm en, op een dagreis, Noekoes en Moynaq.

Hoe je er komt

Het snelst ben je er via de luchthaven van Oergentsj, dagelijks vanuit Tasjkent in ruim anderhalf uur; vanaf daar is het 35 kilometer naar Chiva, een half uur met taxi of trolleybus. Sinds 2018 heeft Chiva een eigen station, op een kilometer van de westpoort. Uit Boechara rijdt een dagtrein van ongeveer zes uur door de woestijn, en er is een nachttrein uit Tasjkent die je een hotelnacht bespaart. Per auto duurt de rit uit Boechara zeven tot acht uur, met de kala's onderweg als stop. Zie verder vervoer in Oezbekistan.

Combineren

Chiva is de springplank naar het westen: het Savitsky-museum in Noekoes en het scheepskerkhof van Moynaq liggen op een dagreis. Onderweg naar Boechara passeer je de woestijnvestingen van oud-Chorezm, zoals Ayaz Kala en Toprak Kala.