Wijn en drank in Oezbekistan

Oezbekistan is een overwegend islamitisch land met een wijnbouwtraditie van meer dan tweeduizend jaar, en die twee dingen bestaan naast elkaar zonder veel ophef. Alcohol is gewoon te koop in supermarkten en wordt in de meeste restaurants geschonken; tegelijk drinkt een groot deel van de bevolking niet. Wat je drinkt en waar, is vooral een kwestie van lezen waar je bent.

Een lange, onderbroken geschiedenis

In Sogdiana — de streek rond Samarkand — werd al in de oudheid wijn gemaakt; Griekse bronnen en archeologische vondsten van wijnkruiken bevestigen het. Met de komst van de islam vanaf de achtste eeuw verdween de wijnbouw grotendeels, al bleef de druiventeelt voor tafeldruiven en rozijnen bestaan. De heropleving kwam onder Russisch bestuur: in 1868 begon de koopman Ivan Filatov in Samarkand met wijnproductie, en de wijnmakerij die later de naam van professor Michail Chovrenko kreeg, groeide uit tot het bekendste wijnhuis van Centraal-Azië. In de Sovjettijd lag de nadruk op zware, zoete dessertwijnen — die smaakstijl bepaalt tot vandaag het aanbod, en droge wijnen blijven hier een nichemarkt.

Wat drink je nu?

Wijn

Er is een handvol grotere producenten en een groeiend aantal kleinere. Je vindt zowel internationale druiven (cabernet sauvignon, merlot, rkatsiteli, saperavi) als lokale rassen zoals bayan shirey en de tafeldruif husayne. De zoete en likeurachtige wijnen zijn de klassiekers en worden vaak als aperitief of bij zoetigheden gedronken; de droge rode en witte wijnen zijn de laatste jaren duidelijk beter geworden maar wisselen sterk per fles. Een fles in de winkel kost in de orde van 40.000 tot 120.000 som (€ 3 tot € 9); in een restaurant reken je het dubbele. Een proeverij in Samarkand duurt doorgaans een klein uur en kost enkele tientallen duizenden som; zie de pagina over de wijnproeverij in Samarkand.

Sterke drank

Lokale cognac en brandewijn (op basis van druif) hebben een trouwe schare liefhebbers en zijn goedkoop naar Europese maatstaven. Wodka is echter de sociale realiteit: bij feesten, in gastgezinnen en op bruiloften wordt hij in kleine glaasjes rondgedeeld, met een toost bij elke ronde. Toosten zijn een kunstvorm — op de gastheer, op de gasten, op de ouders, op de vriendschap tussen landen — en het is gebruikelijk om te wachten tot iemand het woord heeft genomen voor je drinkt.

Beleefd afslaan kan prima. De simpelste route is een reden geven die niemand betwist: je rijdt, je gebruikt medicijnen, of je bent op doktersadvies gestopt. Nog beter is je glas laten volschenken, meeklinken en er alleen aan nippen — het gebaar telt meer dan de hoeveelheid. Zeg nooit dat je hun drank niet lust. Meer over dit soort omgangsvormen lees je bij gastvrijheid en etiquette.

Bier en alcoholvrij

• Bier — er zijn enkele lokale brouwerijen die lichte pilsener maken, plus internationale merken onder licentie. In een restaurant kost een halve liter een bedrag in de orde van 15.000 tot 30.000 som.
• Kvas — licht gefermenteerde broodrank, in de zomer verkocht uit gele tankwagens langs de straat, per beker of per fles. Fris, licht zoet en nauwelijks alcoholisch. Een echte zomerherinnering.
• Ayran en kefir — verdunde, licht gezouten yoghurt en gefermenteerde melk. Uitstekend bij vet eten en na een dag in de hitte.
• Granaatappelsap — in het najaar wordt het overal vers geperst; ook abrikozen-, perzik- en druivensap zijn gangbaar.
• Thee — de nationale drank blijft groene thee, zie thee en theehuizen.

Waar wel en waar niet

In Tasjkent, Samarkand en Boechara is alcohol volstrekt normaal in restaurants en hotels. In de conservatievere Fergana-vallei vind je het veel minder: veel eethuizen schenken niets en het is er niet gebruikelijk om ernaar te vragen. Bij moskeeën, mausolea en heiligdommen drink je uiteraard niet, en op straat met een blikje in de hand lopen is nergens gepast. Tijdens de ramadan is discretie op zijn plaats. Winkels verkopen alcohol overdag zonder beperking, al gelden er lokaal soms sluitingstijden voor de slijterijafdeling.

Wat je drinkt hangt samen met wat je eet: bij shashlik hoort bier of thee, bij plov vrijwel altijd thee. Het volledige overzicht staat op de hub eten en drinken in Oezbekistan.