Itchan Kala

Itchan Kala is de binnenstad van Chiva: een compleet ommuurd stadje van ongeveer 26 hectare, waarin ruim vijftig monumenten en tweehonderdvijftig oude woonhuizen bewaard zijn. Je loopt van de westpoort naar de oostpoort in tien minuten, maar je kunt er een dag zoet zijn. In 1990 werd het als eerste plek van Oezbekistan op de werelderfgoedlijst van UNESCO gezet. Deze pagina geeft je het ticketsysteem, de vier poorten, de monumenten die je niet moet overslaan en een looproute die in een halve dag past.

De muren

De vestingmuur is ongeveer 2,2 kilometer lang en op de meeste plekken zo'n tien meter hoog, met halfronde bastions om de dertig meter. Hij is opgetrokken uit pakhsa, gestampte leem, met daarbovenop leembaksteen — dezelfde techniek als bij de veel oudere woestijnvestingen van Chorezm. De huidige muur dateert grotendeels uit de achttiende eeuw, na een verwoesting door de Perzen, maar op de fundamenten van een veel ouder tracé. Aan de zuidwestkant kun je op delen van de wal lopen; bij zonsondergang kleurt de leem daar oranje.

De vier poorten

• Ata Darvoza (west) — de vaderpoort en de hoofdingang voor bezoekers. Hier zit het ticketkantoor, en direct binnen staan de Kalta Minor en de Kunya Ark. In de jaren zeventig herbouwd.
• Palvan Darvoza (oost) — de worstelaarspoort, een lange overdekte doorgang met nissen waar ooit de slavenmarkt werd gehouden. Van de vier het meest authentiek.
• Bagcha Darvoza (noord) — de tuinpoort, richting Oergentsj. Rustig, weinig bezoekers.
• Tash Darvoza (zuid) — de stenen poort, bij het Tash Hauli-paleis, richting de woestijn en Iran.

Het verzamelticket

Bij Ata Darvoza koop je één combinatieticket dat toegang geeft tot vrijwel alle musea en monumenten binnen de muren. Het is doorgaans twee dagen geldig vanaf de eerste stempel en kost in de ordegrootte van 150.000 som, circa € 11 tot 13. Bewaar het bonnetje: bij elk monument wordt het gecontroleerd en soms afgestempeld. Wat er meestal niet in zit:

• de beklimming van de Islom Xoja-minaret (aparte kaart bij de voet);
• het uitzichtpunt op de Kunya Ark, de Ak Sheikh Bobo-bastion (aparte kaart);
• fotografeertoeslagen in enkele musea;
• de diensten van een gids.

De ommuurde stad zelf is vrij toegankelijk: er wonen mensen, er lopen kinderen naar school, en 's avonds kun je zonder ticket door de verlichte straten lopen. Alleen de monumenten kosten geld.

Looproute west naar oost, ongeveer een halve dag

Deze route volgt de hoofdstraat en pakt onderweg de belangrijkste gebouwen mee. Reken op vier tot vijf uur inclusief pauzes.

1. Ata Darvoza — koop je ticket en loop de poort door.
2. Mohammed Amin Khan-medresse — de grootste medresse van de stad, tegenwoordig een hotel; je mag de binnenhof in.
3. Kalta Minor — de gedrongen, volledig betegelde minaret die nooit werd afgebouwd, het beeldmerk van Chiva.
4. Kunya Ark — de citadel van de khans, met de zomertroonzaal, de munt en het uitzichtbastion.
5. Mohammed Rahim Khan-medresse — museum over de laatste khans van Chiva en de Russische verovering van 1873.
6. Juma-moskee — een donkere hal met 213 houten zuilen, sommige duizend jaar oud, en licht dat door dakopeningen valt.
7. Islom Xoja-complex — de hoogste minaret van de stad, 45 meter, met een steile klim naar een klein uitzichtplatform. Niets voor wie moeite heeft met kleine ruimtes.
8. Pahlavan Mahmud-mausoleum — het graf van de dichter, worstelaar en beschermheilige van Chiva, met het mooiste blauwe tegelwerk binnen de muren. Nog altijd een bedevaartsplek.
9. Tash Hauli-paleis — harem, rechtszaal en ontvangsthof, met houtgesneden zuilen en majolica in blauw en wit.
10. Allakuli Khan-karavanserai en de tim — de overdekte handelspassage bij de oostpoort, nog altijd markt.
11. Palvan Darvoza — de oostpoort, waar je Itchan Kala verlaat.

Wie meer tijd heeft voegt het Nurullabay-paleis buiten de muren toe, of loopt een lus door de rustige noordelijke woonstraten, waar het gewone leven van Chiva zich afspeelt.

Wanneer het rustig is

Chiva krijgt veel dagbezoek van reisgroepen die 's ochtends uit Oergentsj of Boechara arriveren en tegen vijf uur weer vertrekken. Tussen tien en vier is het op de hoofdas druk; in de zijstraatjes vrijwel nooit. De twee beste momenten zijn voor negen uur 's ochtends, wanneer de zon laag over de leemmuren strijkt en de winkeltjes nog dicht zijn, en na zonsondergang, wanneer de minaretten en poorten worden uitgelicht en de straten leeg zijn. In juli en augustus loopt het kwik hier boven de veertig graden en is de middag onbruikbaar; zie de beste reistijd.

Waarom je binnen de muren slaapt

Hier zit het verschil tussen een aardig en een memorabel bezoek. Wie buiten de muren of in Oergentsj slaapt, ziet Chiva alleen op het drukste moment van de dag. Wie binnen slaapt, heeft de avond en de vroege ochtend voor zichzelf. Er zijn tientallen kleine hotels en guesthouses in oude woonhuizen en zelfs in een voormalige medresse; het aanbod is beperkt, dus boek in het voorjaar en de herfst vooruit. Details staan op de pagina over hotels in Chiva.

Praktisch

Chiva heeft sinds enkele jaren een eigen treinstation, op een kilometer van de westpoort; vanuit Boechara duurt de dagtrein ongeveer zes tot zeven uur. Sneller is vliegen op Oergentsj, op een half uur rijden, met dagelijkse verbindingen vanuit Tasjkent. Binnen de muren rijden geen auto's, dus rol je koffer over de kasseien of laat je hem bij de poort afleveren. Alles over de stad en de omgeving staat in de reisgids voor Chiva.