Margilan

Margilan maakt al minstens tweeduizend jaar zijde. De stad lag aan een noordelijke tak van de zijderoute en leverde stof aan karavanen richting Kasjgar en Perzië. Anders dan op veel plaatsen waar het ambacht verdween, wordt hier nog steeds op grote schaal geweven — deels in fabrieken, deels bij mensen thuis. Voor wie wil zien hoe een draad van een cocon een ikat-stof wordt, is dit de beste plek van het land.

Yodgorlik-zijdefabriek

De Yodgorlik-fabriek werd in de sovjettijd opgericht om het handwerk in stand te houden naast de gemechaniseerde productie, en dat is precies wat er nog gebeurt. Alle stappen zijn er te zien, in volgorde, in werkplaatsen rond een binnenhof:

• Koken — de cocons gaan in hete ketels zodat de lijmstof loslaat en de draad zich laat afwikkelen.
• Haspelen — vrouwen vissen de draadeinden op en winden tientallen filamenten samen tot één ruwe zijdedraad.
• Binden — de kettingdraden worden in bundels afgebonden met plantaardig touw volgens het beoogde patroon. Dit is de kern van ikat: het motief zit in de draad, niet in de stof.
• Verven — bad na bad, van licht naar donker, waarbij telkens een deel van de binding wordt losgemaakt. Natuurlijke verf komt van granaatappelschil, walnootbolster, indigo en meekrap.
• Weven — op houten getouwen, waarbij de wat wazige contouren ontstaan die ikat zijn kenmerk geven.

Bezoek is doorgaans gratis of tegen een kleine vergoeding; bij de poort staan medewerkers die je rondleiden in het Russisch en vaak ook in het Engels. Een fooi van enkele tienduizenden som is netjes. Aan het einde kom je in de fabriekswinkel uit, met sjaals, meterstof, kussenslopen en jassen. Er wordt niet agressief verkocht en de prijzen liggen redelijk dicht bij wat lokale klanten betalen.

Familieateliers

Buiten de fabriek werken tientallen kleinere werkplaatsen, vaak in woonwijken en herkenbaar aan de bundels geverfde draad die in de binnenhof drogen. Sommige ateliers zijn gespecialiseerd in fijne khan-atlas, andere in suzani-borduurwerk of in het opnieuw oppakken van oude patronen uit museumcollecties. Vraag je guesthouse of de gids van de fabriek om een adres — de meeste families vinden bezoek prettig en laten hun getouwen graag zien.

Stofsoorten en prijzen

Drie namen kom je steeds tegen. Atlas is zuivere zijde, glanzend en soepel. Adras is zijde met katoen, steviger en matter, goed voor kussens en jassen. Khan-atlas is de meerkleurige ikat in atlas, van oudsher de duurste kwaliteit. Prijzen bewegen mee met de kwaliteit van de verf en het aantal kleuren: reken in ordegrootte op een paar euro per meter voor eenvoudige adras, en het meervoudige daarvan per meter voor handgeverfde khan-atlas met natuurlijke kleurstoffen. Chemisch geverfd machinewerk is beduidend goedkoper en voelt gladder en regelmatiger aan. Meer over techniek en herkomst lees je bij ikat.

Kumtepa-bazaar

Enkele kilometers buiten het centrum ligt de Kumtepa-bazaar, de stoffenmarkt van de vallei. Die draait vooral op donderdag en zondag, en dan is het er vanaf het ochtendgloren druk: rollen stof zo ver je kijkt, tussen de handel in kleding, gereedschap en groente. Kom vroeg, neem contant geld in kleine coupures mee en onderhandel rustig. Voor souvenirjagers is dit de plek waar de prijs per meter het laagst ligt, al is de topkwaliteit eerder in de ateliers te vinden.

Said Ahmad Khoja-medresse

In het centrum staat de Said Ahmad Khoja-medresse uit de negentiende eeuw, een bescheiden bakstenen complex rond een binnenhof waar tegenwoordig ambachtslieden werken en verkopen. Verder heeft Margilan geen uitgesproken bezienswaardigheden — de stad zelf, met haar theehuizen en woonwijken, is het decor.

Praktisch

Margilan heeft het treinstation van de regio: de trein uit Tasjkent doet er ongeveer vijf uur over. Fergana-stad ligt op twintig minuten met de taxi, Risjtan op ruim een uur. Slapen kan in een van de guesthouses in oude woonhuizen, soms bij een weversfamilie. Kleed je bedekt: dit is een van de conservatievere steden van het land.