Meloenen van Oezbekistan

Er zijn weinig producten waar Oezbeken zo onbescheiden trots op zijn als hun meloenen, en na één plak snap je waarom. Hete dagen, koele nachten, weinig regen en irrigatiewater uit de bergen leveren een suikergehalte op dat je in Europa zelden tegenkomt. In augustus liggen de bazaars vol en staan langs elke uitvalsweg meloenen in piramides opgestapeld.

Een reputatie van eeuwen

De faam is niet nieuw. Middeleeuwse geografen noemden de meloenen van Chorezm de beste van de bekende wereld, en er zijn berichten dat ze in loden kisten met ijs naar de kaliefen in Bagdad werden gebracht — een vroege vorm van gekoeld transport. Babur, de vorst uit de Fergana-vallei die later het Mogolrijk stichtte, klaagde in zijn memoires openlijk dat hij in India de meloenen van Andizjan miste.

De rassen

Er zijn er tientallen, met per streek eigen namen. De belangrijkste die je op de bazaar tegenkomt:

• Gulyabi — de late herfstmeloen, groen tot geelgroen met een netstructuur, langwerpig en groot. Stevig vruchtvlees, intens zoet, en de enige die zich echt laat bewaren.
• Torpeda — langwerpig en glad geel, de meloen die je op vrijwel elke marktfoto ziet. Sappig, zeer zoet, maar niet lang houdbaar.
• Ichkizil — met oranje vruchtvlees, aromatisch en geurig.
• Koy-bosh — letterlijk schapenkop, rond en zwaar, met dicht vruchtvlees.
• Amiri — een fijn, geurig ras dat als een van de betere geldt.
• Tarvuz — de watermeloen, overal en spotgoedkoop in de zomer, vaak per stuk verkocht van een kar of een aanhanger langs de weg.

Seizoen

De eerste vroege meloenen komen in juni, maar het echte seizoen loopt van juli tot in oktober. Augustus en september zijn de beste maanden: dan zijn de aanvoer, de zoetheid en de keuze op hun hoogtepunt. De late gulyabi wordt in oktober geoogst en aan een touw of in een net opgehangen in een koele, donkere ruimte — zo blijft hij tot in december of januari goed en verschijnt er op nieuwjaarstafels nog verse meloen. Buiten het seizoen zie je vooral geïmporteerde exemplaren of gedroogde meloen. Plan je reis rond het klimaat via de pagina beste reistijd.

Zo kies je er een

Verkopers doen het in drie seconden; jij mag er wat langer over doen.

• Klop erop met je knokkels of de vlakke hand. Een rijpe meloen klinkt dof en laag, als een gedempte trommel. Een hoge, holle klank betekent onrijp of uitgedroogd.
• Ruik aan de bloemkant, tegenover de steel. Een rijpe meloen geurt daar duidelijk zoet en bloemig. Geen geur betekent geen smaak.
• Druk op de bloemkant. Die moet licht meegeven maar niet zacht of ingedrukt zijn.
• Weeg hem in de hand. Zwaar voor zijn formaat is goed; dat betekent sappig vruchtvlees.
• Kijk naar de steel. Een droog, ingedroogd steeltje wijst op een meloen die aan de plant rijp is geworden.

Prijzen liggen in de orde van 10.000 tot 30.000 som per stuk in het hoogseizoen, ruwweg € 1 tot € 2,50 voor een flinke meloen; watermeloen wordt per kilo gerekend en is nog goedkoper. Vraag de verkoper gerust om te snijden en te proeven — dat is heel gewoon.

Hoe je hem eet

Meloen is hier geen nagerecht maar een aparte gang, vaak in de late namiddag bij de thee — en niet meteen na een vet gerecht als plov. De volkswijsheid zegt dat meloen en zwaar vet elkaar slecht verdragen en dat je er zeker geen koud water bij drinkt; iedereen houdt zich eraan. Wat overblijft wordt gedroogd tot de taaie strengen die je op de bazaar ziet hangen, zie zoetigheden en gedroogd fruit.

Niet mee naar huis

Zin om er een mee te nemen: doe het niet. Een hele meloen weegt al gauw vier tot zes kilo, en verse groente en fruit mag je vanuit landen buiten de EU niet zomaar invoeren; bij aankomst kan het in beslag worden genomen. Zie de pagina over douaneregels. Gedroogde meloen mag wel en reist prima. Wil je onderweg toch meloen, laat er dan een snijden op de bazaar — met het gebruikelijke voorbehoud bij voorgesneden fruit, zie street food. Het overzicht van de keuken staat op de hub eten en drinken.