Aralmeer

In 1960 was het Aralmeer met ruim 68.000 vierkante kilometer het vierde meer ter wereld. Zestig jaar later is het opgesplitst in restanten en is meer dan negentig procent van het watervolume verdwenen. Wat overblijft aan Oezbeekse kant is een smalle, diepe strook water tegen de klifrand van het Ustyurt-plateau — en om daar te komen moet je twee dagen door de drooggevallen zeebodem rijden. Dat is precies waarom mensen het doen.

Hoe een expeditie werkt

Je boekt de tocht bij een lokale operator in Noekoes of, iets goedkoper, direct in Moynaq. Je rijdt in een terreinwagen — meestal een oude UAZ of een Land Cruiser — met chauffeur en vaak een gids die ook kookt. De standaardvorm is twee dagen en één nacht: op dag één rijden vanaf Moynaq naar de oever, kamperen, op dag twee terug. Drie dagen geeft lucht voor stops onderweg en een tweede nacht bij het water.

De rit vanaf Moynaq naar de oever duurt zes tot acht uur, waarvan het grootste deel over zandpaden en gestolde zoutkorst. Er is geen verharde weg, geen dorp en geen telefoonbereik onderweg; alles wat je nodig hebt — brandstof, water, voedsel, tenten — gaat mee in de auto. Zorg dat de operator van tevoren duidelijk maakt wat inbegrepen is.

Wat je onderweg passeert

• De drooggevallen bodem — een vlakte van zout, klei en schelpen, met plukken saxaul-struik die zijn aangeplant om het stuiven tegen te gaan.
• Het gaswinningsgebied — op de voormalige zeebodem wordt gas gewonnen; je passeert boortorens, fakkels en werkkampen, een surrealistisch decor midden in het niets.
• De rand van het Ustyurt-plateau — een kliflijn van tientallen meters hoog die kilometers ver doorloopt, met gelaagd gesteente in okergele en witte banden. Het uitzicht vanaf de rand over de vlakte is het visuele hoogtepunt van de tocht.
• De Sudochye-meren — een moerassig deltagebied dat gevoed wordt door restwater, met pelikanen, reigers en in het voorjaar en najaar flamingo's. Bij de meren liggen resten van een verlaten vissersnederzetting.
• Vozrozhdeniye — het voormalige eiland, ooit sovjettestlocatie voor biologische wapens, dat door de terugtrekkende oever met het vasteland is verbonden. Het gebied is afgesloten en wordt door geen enkele reguliere tour bezocht; je ziet het hooguit als een naam op de kaart.

Kamperen aan de oever

De nacht breng je door in tenten op het strand, met een kampvuur en eten dat de chauffeur klaarmaakt. Er zijn geen voorzieningen: geen water, geen toilet, geen dekking. Daar staat een sterrenhemel tegenover die je in Europa niet meer vindt, en volstrekte stilte.

Zwemmen kan. Het zoutgehalte is opgelopen tot een veelvoud van dat van zeewater, dus je blijft moeiteloos drijven, maar de zoutkorst prikt op de huid en brandt in je ogen. Neem een jerrycan zoet water mee om je daarna af te spoelen — dat is geen luxe.

Kosten en beste reistijd

De prijs geldt per auto, niet per persoon, en dat is de sleutel tot betaalbaarheid. Reken voor een tweedaagse tocht in ordegrootte op enkele honderden euro's per voertuig, inclusief brandstof, kampeeruitrusting en eten; drie dagen komt daar bovenop. Een auto neemt doorgaans drie tot vier passagiers, dus met een gedeelde groep zakt de prijs per persoon fors. Guesthouses in Noekoes brengen reizigers vaak aan elkaar; vraag er gerust naar bij aankomst.

Ga in april–mei of september–oktober. In de zomer is het overdag boven de 45 graden zonder een greintje schaduw; in de winter vriest het hard en waaien er zandstormen. Zie ook de beste reistijd per maand.

Wat je meeneemt

Ruim meer water dan je denkt nodig te hebben, zonnebrand, hoed en zonnebril, een sjaal of buff tegen het stof, warme kleding voor de nacht (het koelt sterk af), een zaklamp, natte doekjes en toiletpapier, en contant geld in som. Er is geen enkele plek om te pinnen. Voor de gezondheidskant, zie gezondheid en vaccinaties.