De koepelbazaars van Boechara

Tussen de Ark en Lyab-i Hauz loopt de oude handelsstraat van Boechara, en op drie kruispunten staat daar een taki: een overkoepeld bazaargebouw waar de straten samenkomen onder een centrale koepel met zijgangen. Ze dateren uit de zestiende eeuw, uit de bouwwoede van de Sjeibaniden, en ze werken nog altijd zoals ze bedoeld waren. Ooit waren het er vijf, nu zijn er drie over. Je loopt er hoe dan ook doorheen als je van het ene monument naar het andere gaat, dus neem er de tijd voor.

Drie koepels, drie beroepen

• Taki-Zargaron — de juweliersbazaar, de grootste van de drie, direct ten oosten van het Kalon-complex. Nu vooral zilver, edelstenen, miniaturen en messen.
• Taki-Telpak Furushon — de mutsenbazaar, halverwege de route, met een onregelmatige plattegrond omdat hier vijf straten samenkwamen. Nog steeds hoofddeksels: karakoel, geborduurde doppa's, vilten hoeden.
• Taki-Sarrafon — de bazaar van de geldwisselaars, het dichtst bij Lyab-i Hauz, ooit de plek waar Indiase, Perzische en Russische munten tegen elkaar werden ingewisseld. Nu tapijten, sjaals en ikat.

Waarom een koepel

De constructie is geen versiering maar klimaatbeheersing. De hoge koepel vangt de zon af en houdt de warmte bovenin, terwijl de openingen in de top en de doorlopende straatgangen een trek op gang brengen die koele lucht door het gebouw zuigt. In juli, als het buiten richting de veertig graden gaat, scheelt dat binnen makkelijk tien graden.

Wat er nu verkocht wordt

Reken erop dat een deel van het aanbod op toeristen is gericht: magneten, geborduurde kameeltjes, poppen. Maar tussen de rommel zitten serieuze ambachtslieden, vaak met hun werkplaats achter de kraam. Let op de scharen in vogelvorm, een specialiteit van Boechara: handgesmede ooievaarsscharen waarvan de snavel de bek vormt, van eenvoudige exemplaren van enkele euro's tot gesigneerd werk van bekende smeden. Verder vind je Gijduvan-keramiek uit het dorp veertig kilometer noordelijk, herkenbaar aan de warme geel-groen-bruine glazuur en het typische puntpatroon, en miniatuurschilderingen op papier of kameelbot.

Suzani: kwaliteit herkennen

Suzani, de geborduurde wandkleden met granaatappels, rozetten en ranken, zijn het klassieke aandenken uit Boechara. Het verschil tussen een machinaal doek van twintig euro en een handgeborduurd exemplaar van driehonderd is echt te zien, als je weet waar je kijkt:

• Achterkant — draai het doek om. Handwerk is aan de achterzijde rommelig, met knopen en draadeindjes; machinewerk is strak en regelmatig.
• Onregelmatigheid — bij handwerk lopen motieven nooit exact gelijk. Volmaakte symmetrie is een slecht teken.
• Verf — natuurlijke verfstoffen zoals granaatappelschil, indigo en meekrap geven per draadstreng lichte kleurverschillen. Vraag ernaar; een eerlijke verkoper geeft toe wanneer iets chemisch geverfd is.
• Naaddichtheid — hoe dichter de steken, hoe meer werk. Houd het doek tegen het licht: bij fijn werk zie je nauwelijks ondergrond.
• Naden — traditioneel werd een suzani op smalle banen geborduurd door meerdere vrouwen en daarna aaneengezet. Zichtbare naden zijn geen fout maar een teken van authenticiteit.

Meer achtergrond bij de motieven en hun betekenis staat op de pagina over suzani-borduurwerk.

Afdingen zonder gedoe

Onderhandelen hoort erbij, maar het is geen sport waarbij je de prijs moet halveren. In de praktijk zit er twintig tot dertig procent ruimte op de vraagprijs, en minder bij ambachtslieden die hun eigen werk verkopen. Noem een tegenbod dat je zelf redelijk vindt en accepteer een nee. Betalen kan bijna overal contant in som; reken niet op pinnen bij een kraam. Zie geld en valuta in Oezbekistan.

Verzenden naar huis

Een tapijt of een grote suzani neem je liever niet in de handbagage mee. De grotere winkels regelen verzending per internationale koerier: reken op een tot drie weken en enkele tientallen euro's, en vraag om een track-and-tracecode. Voor voorwerpen ouder dan vijftig jaar is een uitvoerverklaring van het ministerie van cultuur verplicht; goede verkopers leveren die mee. Zonder papier kan het bij vertrek op de luchthaven fout gaan.

Praktisch

De bazaars zijn vrij toegankelijk, doorgaans van een uur of negen tot zeven. Een algemene inleiding op wat je in Oezbekistan koopt vind je bij souvenirs; alle bezienswaardigheden van de stad staan in de reisgids voor Boechara.